Waarom natuurlijke ventilatie vaak beter is dan mechanische afzuiging

Je kent het wel: een dichte stal, een muffe lucht en dieren die net iets te weinig zuurstof krijgen.

Dat is het moment dat je je afvraagt of je wel genoeg ventileert. Veel boeren grijpen direct naar mechanische afzuiging. Grote ventilatoren die de lucht eruit trekken.

Maar is dat eigenlijk wel de beste keuze? Steeds vaker blijkt natuurlijke ventilatie een slimmere, duurzamere en goedkopere oplossing. In deze gids duiken we in de wereld van de natuurlijke luchtstroom en ontdekken we waarom het vaak de betere keuze is voor jouw bedrijf.

Wat is natuurlijke ventilatie eigenlijk?

Natuurlijke ventilatie is simpelweg het gebruik van natuurlijke krachten om lucht te verversen.

Geen ingewikkelde systemen met draaiende onderdelen, maar slim gebruik van wind en temperatuurverschillen. Koudere lucht stroomt naar beneden, warmere lucht stijgt op. Wind die tegen je stal waait, zorgt voor een onderdruk aan de luwe kant en zuigt de warme lucht eruit.

Het is een systeem dat al eeuwenoud is, maar nu met moderne technieken wordt geoptimaliseerd. Denk aan de klassieke stalsystemen met schuif- of kieplichten aan de zijkanten en ventilatieroosters aan de bovenkant.

Of de moderne variant: de klimaatcomputer die deze roosters precies op de juiste stand zet, afhankelijk van de buitentemperatuur en windsnelheid.

Het doel is altijd hetzelfde: zorgen voor frisse lucht zonder onnodige energie te verbruiken. Het grote verschil met mechanische afzuiging is dat je geen stroom verbruikt voor de ventilatie zelf. Geen geluid van motoren, geen slijtage aan onderdelen. Je maakt gebruik van de elementen.

Dat klinkt ouderwets, maar in de praktijk is het vaak een stuk verfijnder dan je denkt. Zeker met de huidige regeltechnieken.

Waarom kiezen professionals voor natuurlijke lucht?

De reden om voor natuurlijke ventilatie te kiezen is groener dan je misschien denkt. Allereerst is er het energieverbruik.

Een gemiddelde ventilatormotor verbruikt al snel 1,5 kW per uur. Als je die 12 uur per dag laat draaien, zit je op 18 kWh. Tegenwoordig kost zon €0,40 per kWh.

Reken even mee: dat is €7,20 per dag, of ruim €2.600 per jaar. Voor één motor.

Met natuurlijke ventilatie zijn de operationele kosten nagenoeg nul. De klimaatcomputer verbruikt slechts een handvol watt. Een ander cruciaal punt is de gezondheid van je dieren.

Mechanische afzuiging zorgt vaak voor een tochtige, ongelijke luchtstroom. De lucht wordt hardhandig uit de stal gerukt.

Dit geeft temperatuurverschillen en kan leiden tot tocht. Bij natuurlijke ventilatie is de luchtstroom veel gelijkmatiger en zachter.

De lucht wordt als het ware 'gespoeld' door de stal. Dit zorgt voor een betere verspreiding van vers zuurstof en een gelijkmatige temperatuurverdeling. Bovendien is er het aspect van onderhoud. Wie wil weten hoe een stofvrij ventilatiesysteem werkt, ziet dat een mechanische ventilator vaker een beurt nodig heeft.

Lagers slijten, schoepen worden vies, motoren kunnen oververhitten. Een rooster dat open en dicht gaat, heeft praktisch geen bewegende delen die kapot kunnen gaan.

Dat bespaart niet alleen geld, maar ook een hoop kopzorgen en stilstand. Je wilt niet dat je ventilatie uitvalt midden in een hete zomer.

De kern van het systeem: Hoe het werkt in de praktijk

Het succes van natuurlijke ventilatie valt of staat met de juiste afstelling. Voorkom veelgemaakte fouten bij stalventilatie om een stabiele luchtstroom door de hele stal te garanderen.

Dit begint bij de inlaat. Koeien of varkens hebben verse lucht nodig op hun niveau, niet ergens bovenin de kap. Daarom plaatsen we de inlaatroosters laag aan de zijkant van de wand.

Als de wind op de stal staat, ontstaat er een overdruk aan de windzijde.

De klimaatcomputer zorgt er dan voor dat de uitlaatkleppen aan de luwe kant verder open gaan. De lucht stroomt dus dwars door de stal. Bij windstil weer schakelt het systeem automatisch over op het schoorsteeneffect. De uitlaatkleppen aan de bovenkant gaan open, de warme vervuilde lucht stijgt op en ontsnapt.

De koude lucht stroomt via de lage roosters naar binnen. De rol van de klimaatcomputer is hierbij onmisbaar.

Een goed systeem, zoals bijvoorbeeld de Nedap SmartDCC of een Ventilation Controller van Hotraco, meet constant de temperatuur, relatieve vochtigheid en de windsnelheid. Op basis van deze data worden de roosters automatisch bijgesteld. Je stelt een setpoint in, bijvoorbeeld 20°C.

Als het warmer wordt, openen de roosters stapje voor stapje. Zo voorkom je dat het direct te koud wordt voor de dieren, maar blijft de luchtkwaliteit optimaal.

Een essentieel detail zijn de zogenaamde 'dode hoeken' in de stal. Dit zijn plekken waar de luchtstroom niet komt, wat vaak wordt verergerd door een slecht geïsoleerd dak op de paardenstal. Dit ontstaat vaak bij te lage of te smalle inlaten.

Een professionele installateur berekent de benodigde openingsoppervlakte. Een vuistregel is dat de totale openingsoppervlakte van de inlaat minimaal 1,5 keer zo groot moet zijn als die van de uitlaat. Zo ontstaat er een stabiele, zachte luchtstroom over de volle lengte.

De investering: Kosten en verschillen

De aanschafkosten van een natuurlijk ventilatiesysteem liggen vaak lager dan een mechanisch systeem van vergelijkbare capaciteit. Je bespaart op dure ventilatoren, frequentieregelaars en zware stroomkabels.

Een basissysteem met roosters en een eenvoudige klimaatcomputer begint al rond de €8.000 tot €12.000 voor een gemiddelde melkveestal van 100 koeien. Voor een geavanceerd systeem met automatische, individueel regelbare roosters (zoals de BigDutchman VentoFan of een vergelijkbaar hydraulisch systeem) en een uitgebreide klimaatcomputer met wind- en regensensoren, moet je denken aan €15.000 tot €25.000. Dit hangt sterk af van de afmetingen van je stal en de mate van automatisering.

Vergelijk dat met mechanische afzuiging. Een set van 4 of 5 krachtige axiaalventilatoren (bijvoorbeeld de Fancom Pico) kost al snel €10.000.

Daar komen dan nog de kosten voor de frequentieregelaars en de bekabeling bij. De totaalprijs ligt vaak hoger, en dan hebben we het nog niet eens over de energierekening die iedere maand binnenkomt. Op lange termijn is natuurlijke ventilatie dus vaak voordeliger. Subsidies spelen ook een rol.

Duurzame oplossingen komen vaak in aanmerking voor regelingen zoals de SLIM-subsidie of andere landelijke regelingen voor verduurzaming. Het is de moeite waard om dit na te vragen bij je gemeente of provincie. De terugverdientijd kan hierdoor aanzienlijk korter worden, soms binnen 3 tot 5 jaar.

Praktische tips voor een optimaal resultaat

Wil je overstappen of je huidige systeem verbeteren? Hier een paar concrete tips die je direct kunt toepassen.

Deze zijn gebaseerd op jarenlange praktijkervaring. De keuze voor natuurlijke ventilatie is een keuze voor een gezonder klimaat, lagere kosten en een duurzamere bedrijfsvoering. Het vraagt wel om een slimme aanpak en de juiste regeltechniek.

• Investeer in een goede klimaatcomputer: Kies een systeem dat niet alleen op temperatuur stuurt, maar ook op windsnelheid en -richting. Dit voorkomt dat je roosters te ver openstaan bij een sterke windvlaag, wat de stal ineens enorm afkoelt.
• Controleer de luchtsnelheid: De ideale luchtsnelheid in de stal hangt af van het dier. Bij melkvee mag dit ongeveer 0,2 m/s zijn. Te hard is tocht, te zacht is geen ventilatie. Laat dit meten door een professional.
• Zorg voor voldoende inlaatoppervlakte: Een veelgemaakte fout is te kleine inlaten. Dit zorgt voor hoge luchtsnelheden en tocht. Bereken de benodigde maat en zorg dat deze altijd schoon is.
• Denk aan isolatie: Een goed geïsoleerde stal houdt de warmte beter vast. Dit betekent dat je in de winter minder snel hoeft te ventileren om de temperatuur op peil te houden. Dit bespaart direct op stookkosten.
• Onderhoud is key: Maak de roosters en kleppen minimaal twee keer per jaar schoon. Vuil zorgt voor een verkeerde luchtstroom en kan de motor van de kleppen (indien aanwezig) beschadigen.

Maar als het eenmaal goed staat, werkt het als een trein. En dat voelen je dieren, en dat merk je in je portemonnee.

Ben je benieuwd geworden naar de mogelijkheden voor jouw stal? Neem dan eens contact op met een specialist in klimaatbeheer voor veehouderij.