Hoe herken je een veulen met een standsafwijking in de koot?

Een veulen dat net op de wereld is, dat kleine, onwrikbare bundeltje energie dat je meteen wilt beschermen. Je staat buiten in de vroege ochtend, de geur van hooi en vers zaagsel hangt in de lucht. Je checkt of het goed drinkt, of de navel schoon is.

En dan zie je het: hoe het op de benen staat, of eigenlijk, hoe het niet helemaal recht staat.

De koot, dat kwetsbare gewrichtje net boven de hoef, lijkt iets te verdraaid. Je hartslag gaat een slag sneller. Is dit normaal?

Is dit een standsafwijking? Je wilt niet meteen in de stress schieten, maar je wilt ook niet te lang wachten. Een vroeg herkennen van een standsafwijking in de koot kan het verschil maken tussen een paard dat later soepel loopt en een dat chronisch kreupel wordt.

In de duurzame veehouderij draait het om preventie en dierwelzijn, niet om achteraf repareren.

Laten we samen kijken hoe je dit slim en snel kunt checken, zonder dat je meteen een dierenarts hoeft te bellen. Dit is een handleiding die je direct kunt toepassen, gewoon op je eigen bedrijf, met materialen die je waarschijnlijk al hebt.

Wat je nodig hebt voor een grondige check

Je hoeft geen dure apparatuur te kopen om een standsafwijking te zien. Een goede voorbereiding is het halve werk, en dat begint met de juiste spullen bij de hand.

Zorg dat je een rustige, vlakke ondergrond hebt, bij voorkeur een betonnen vloer in de stal of een egale paddock zonder gaten.

Een ongelijke ondergrond geeft een vertekend beeld en zorgt voor verkeerde inschattingen. Neem een zachte meetlat of een rolmaat die je kunt aflezen in centimeters. Een hoekmeetlat of een simpel stukje karton met een rechte hoek werkt ook.

Voor de visuele check heb je goed licht nodig; een zaklamp of de zaklamp op je telefoon is essentieel als de stal wat donkerder is. Een camera of smartphone om foto’s te maken is handig voor later vergelijken, vooral als je twijfelt of een afwijking verandert.

Denk ook aan je eigen veiligheid en die van het veulen. Draag stevige laarzen en handschoenen. Een veulen kan schrikken en uitwijken. Zorg dat de moederpaard rustig staat, bij voorkeur vastgezet aan een ijzersterk halster en touw van minimaal 10 mm dik.

Een standsafwijking in de koot is een afwijking in de stand van het onderbeen, waardoor de hoef niet recht onder het gewricht staat. Dit kan leiden tot slijtage en kreupelheid.

Een kalmerende stem helpt, maar overdrijf het niet. Je hebt geen verdoving nodig, maar wel geduld.

Reken op een kwartier tot twintig minuten voor een volledige check, inclusief het kalmeren van de moeder. Veelgemaakte fouten: beginnen zonder de moederpaard rustig te stellen, wat leidt tot een onrustig veulen. Of werken op een zachte bodem, waardoor je de stand van de benen niet scherp ziet. Zorg dat je materiaal schoon is; een vieze meetlat kan afleiden.

Stap 1: De algemene observatie op afstand

Begin altijd met een paar minuten staren. Ga op een meter of drie tot vijf afstand staan en kijk naar het veulen terwijl het stil staat.

Let op de symmetrie: staan de voorbenen even ver uit elkaar? Zijn de achterbenen gelijk? Een standsafwijking in de koot uit zich vaak als een lichte draaiing van het onderbeen, waardoor de hoef niet recht naar voren wijst. Loop langzaam om het veulen heen en bekijk elke koot van voren, van de zijkant en van achteren.

Kijk of de koot recht onder het spronggewricht staat. Bij een normale stand loopt een denkbeeldige lijn van de elleboog via de koot naar de hoef.

Een afwijking van meer dan 5 graden is zichtbaar en vraagt om aandacht.

Gebruik je camera: maak foto’s van elke koot vanuit drie hoeken. Zorg dat de lens recht staat, niet schuin. Doe dit binnen 5 minuten, zonder het veulen aan te raken.

Je wilt een neutrale indruk krijgen. Veelgemaakte fouten: te dichtbij staan, waardoor je het overzicht verliest.

Of te snel bewegen, wat het veulen opjaagt. Neem de tijd; een kalme observatie duurt 3 tot 5 minuten.

Stap 2: Het benaderen en licht aanraken van het veulen

Als het veulen rustig is, benader je het langzaam. Streel de nek van het veulen en de moederpaard tegelijkertijd om vertrouwen op te bouwen.

Raak de voorbenen voorzichtig aan, beginnend bij de schouder en werkend naar de koot. Voel of de huid soepel is en of er geen zwellingen zijn.

Focus op de koot: streel zachtjes over het gewricht en voel of de benen recht staan. Gebruik je hand als een liniaal: leg de hand plat op het been en kijk of de vingers recht naar beneden wijzen. Een standsafwijking voelt vaak als een lichte draaiing; de koot lijkt iets naar binnen of buiten gedraaid. Meet nu de hoek: houd de meetlat langs het onderbeen en vergelijk met een rechte hoek van 90 graden.

Een afwijking van meer dan 5 graden is een rode vlag. Doe dit in 2 tot 3 minuten per been, zonder te haasten.

Veelgemaakte fouten: te hard drukken, wat het veulen doet schrikken. Of vergeten om de moederpaard in de gaten te houden; zorg dat ze niet loskomt. Een foutieve meting ontstaat als je de lat niet recht houdt.

Stap 3: De staande en liggende inspectie van de koot

Laat het veulen een paar stappen zetten op de vlakke ondergrond. Kijk hoe de benen afwikkelen: een standsafwijking in de koot zorgt vaak voor een manke pas, waarbij de hoef niet soepel afrolt. Controleer tijdens deze inspectie ook of er sprake is van een navelbreuk bij het veulen.

Let op of het veulen een been optrekt of scheef zet. Als het veulen rustig ligt, is dit het ideale moment om te controleren hoe je een veulen met een afwijkende beenstand herkent.

Til voorzichtig een been op, ondersteun de koot met je hand en kijk naar de stand. Gebruik de meetlat om de afstand van de koot tot de grond te meten; bij een normale stand is deze gelijk aan de andere kant, ongeveer 15 tot 20 cm bij een veulen van enkele dagen oud. Vergelijk beide voorbenen: meet de hoek van de koot tot de grond.

Een verschil van meer dan 2 cm in hoogte of 5 graden in hoek duidt op een afwijking. Doe dit in 5 minuten, met hulp van een tweede persoon als het veulen beweeglijk is. Veelgemaakte fouten: het been te hoog optillen, wat spanning geeft op de spieren. Of meten op een zachte bodem, waardoor de koot wegzakt. Zorg dat je ontspannen blijft; spanning gaat over op het veulen.

Stap 4: Vergelijken en documenteren van de afwijking

Maak een eenvoudige tekening of noteer de metingen in een notitieboekje. Gebruik een sjabloon: teken de koot en geef aan waar de afwijking zit.

Vermeld de datum, het ras (bijvoorbeeld KWPN of Oldenburg) en de leeftijd van het veulen.

Dit helpt bij het volgen van veranderingen. Vergelijk de foto’s van nu met die van een week geleden, als je die hebt. Een standsafwijking kan verbeteren of verergeren; bij duurzame veehouderij kiezen we voor vroege interventie, zoals fysiotherapie of hoefverzorging, in plaats van operaties.

Overleg met een gespecialiseerde paardenfysiotherapeut; kosten liggen rond €50-€100 per sessie. Documenteer ook de omgeving: was de ondergrond vlak?

Was het veulen gestrest? Dit beïnvloedt de stand. Doe dit within 10 minuten na de inspectie, terwijl de indrukken vers zijn. Veelgemaakte fouten: vergeten te fotograferen, waardoor je later niets hebt om te vergelijken. Of te snel oordelen zonder metingen; vertrouw op getallen, niet alleen op gevoel.

Stap 5: Wanneer professionele hulp inschakelen

Als je een afwijking van meer dan 5 graden ziet of als het veulen mank loopt, bel dan direct een dierenarts of paardenfysiotherapeut.

In Nederland kun je terecht bij organisaties als de KNHS voor advies. Een vroeg consult kost tussen €75 en €150, afhankelijk van de locatie.

Voor duurzame opfok kies je voor preventieve maatregelen: zorg voor een goede voeding met voldoende calcium en vitamine D, wat de botontwikkeling ondersteunt. Producten zoals Pavo PaddockPulse of Equerry Voer zijn geschikt voor professionele fokkerij en kosten ongeveer €30-€50 per zak. Als de afwijking ernstig is, overweeg een hoefbeslag of orthopedische schoenen; kosten €100-€300. Regel dit binnen 48 uur om blijvende schade te voorkomen.

Veelgemaakte fouten: uitstellen van hulp, waardoor de afwijking verergert. Controleer daarnaast altijd de kwaliteit van de eerste melk; zo herken je een merrie met een tekort aan biest. Of kies voor een ervaren therapeut; vraag naar referenties in de paardenfokkerij.

Verificatie-checklist

• Is de ondergrond vlak en stabiel? (Ja/Nee)
• Zijn de voorbenen symmetrisch bij staande observatie? (Ja/Nee, met meting in graden)
• Is de koot recht onder het spronggewricht? (Ja/Nee, hoek gemeten)
• Loopt het veulen mank na een paar stappen? (Ja/Nee)
• Zijn foto’s gemaakt van elke hoek? (Ja/Nee)
• Is de moederpaard rustig en veilig vastgezet? (Ja/Nee)
• Is een professional gecontacteerd bij afwijking >5 graden? (Ja/Nee)
• Is gedocumenteerd met datum en metingen? (Ja/Nee)

Als je alle vragen met 'Ja' kunt beantwoorden, ben je goed op weg. Bij een 'Nee', herhaal de stappen of schakel hulp in. Dit proces versterkt je duurzame aanpak: je investeert in preventie en dierwelzijn, wat zich terugbetaalt in gezonde paarden op de lange termijn.