Hoe herken je een merrie met een tekort aan biest?

Je staat ’s ochtends vroeg in de stal en je merrie is net bevallen.

Het veulen staat op de benen, maar het voelt niet helemaal goed. Het veulen heeft melk nodig, maar is er wel genoeg? Als je merrie niet genoeg biest geeft, loop je het risico dat het veulen ziek wordt.

Dit is een serieus probleem, maar gelukkig kun je het op tijd herkennen. Je hoeft geen dierenarts te zijn om de signalen te zien.

Je moet alleen weten waar je op moet letten. In dit stuk help ik je om een tekort aan biest bij je merrie te herkennen.

We doen dit stap voor stap, zonder ingewikkelde termen. Je leert wat je nodig hebt, hoe je het test en wat je kunt doen. Zo ben je er klaar voor en voorkom je problemen.

Wat je nodig hebt voor de check

Voordat je begint, zorg je dat je de juiste spullen bij de hand hebt.

Dit hoeft niet duur te zijn. Je hebt alleen een paar basics nodig. Een goede voorbereiding maakt het makkelijker en sneller.

• Een schone emmer met water (lauwwarm)
• Een kalveren spenenfles van 2 liter (bijvoorbeeld de Patura kalveren spenenfles, circa €12)
• Een biest meter of een refractometer (circa €35-€50)
• Een weegschaal voor het veulen (max 100 kg, circa €40)
• Handschoenen en een emmer voor de mest van het veulen
• Een notitieblok of telefoon om gegevens bij te houden

Je wilt niet halverwege moeten zoeken. Deze materialen helpen je om objectief te meten.

Je hoeft niet alles te kopen, maar een refractometer is wel echt een aanrader.

Je kunt ook een biest meter lenen van een collega. Zorg dat je spullen schoon zijn, want hygiëne is belangrijk voor de gezondheid van het veulen.

Stap 1: Check de uier van de merrie

Je begint bij de merrie zelf. Aan haar gedrag en uier zie je vaak al of de bevalling nabij is.

1. Kijk naar de grootte van de uier. Een volle uier hoort ongeveer 20-30 cm doorsnee te zijn. Is hij kleiner dan 15 cm? Dan is er een risico op weinig biest.
2. Voel de spanning. De uier hoort stevig aan te voelen, niet hard of zacht. Druk voorzichtig met je vingers. Als de huid meebeweegt en weinig weerstand geeft, is er mogelijk weinig melk.
3. Kijk naar de tepels. Ze moeten rechtop staan en ongeveer 3-4 cm lang zijn. Zijn ze slap of korter dan 2 cm? Dan kan het veulen moeilijk drinken.
4. Let op de kleur. Een gezonde uier is roze. Blauwachtig of koud kan wijzen op problemen.

Ga rustig naast de merrie staan. Neem de tijd, want een merrie kan gespannen zijn na de bevalling. Kijk en voel of de geboorte vordert.

Deze check duurt maximaal 2 minuten. Veelgemaakte fout: je drukt te hard en irriteert de merrie. Wees voorzichtig. Als je merrie onrustig wordt, stop even en kalmeer haar.

Stap 2: Test de biest met een refractometer

De beste manier om een tekort te meten, is door het biest te testen. Een refractometer meet de dichtheid van de biest. Hoge dichtheid betekent veel antistoffen.

Een lage dichtheid wijst op een tekort. Dit is een simpele test die je zelf kunt doen.

1. Verzamel biest. Melk de merrie af. Gebruik je handen of een melkapparaat. Neem ongeveer 20 ml biest. Doe dit binnen 2 uur na de bevalling.
2. Leg een druppel op het glas. Open de refractometer en leg een kleine druppel biest op het glas. Sluit het deksel zachtjes.
3. Kijk door de lens. Houd de refractometer tegen het licht. Lees de waarde af. Een goede biest heeft een waarde van 20-30 Brix. Onder de 18 Brix is laag en onder 15 Brix is een tekort.
4. Test het veulen. Neem ook een druppel bloed van het veulen (via de navel of een kleine prik). Meet de Brix-waarde. Een veulen hoort boven de 18 Brix te zitten na 12 uur. Lager? Dan heeft het te weinig antistoffen binnengekregen.

Doe deze test binnen 6 uur na de bevalling. Veelgemaakte fout: de refractometer niet kalibreren.

Doe dit met gedistilleerd water (0 Brix) voordat je begint. Een refractometer koop je voor €35-€50 bij een dierenspeciaalzaak of online. Bij Duurzame Veehouderij Professional kun je ook terecht voor advies over modellen.

Stap 3: Meet de opname van het veulen

Een tekort aan biest bij de merrie betekent dat het veulen niet genoeg binnenkrijgt. Je moet dus checken of het veulen drinkt. Een veulen hoort in de eerste 12 uur minimaal 1 liter biest te drinken.

1. Leg het veulen aan de merrie. Zorg dat het veulen direct na de geboorte drinkt. Duw het zachtjes naar de uier. Het hoort zelf te zoeken.
2. Meet het gewicht. Weeg het veulen direct na de geboorte en na 12 uur. Een veulen hoort 5-10% van zijn geboortegewicht aan te komen. Bij een gemiddeld veulen van 50 kg is dat 2,5-5 kg.
3. Controleer de mest. Na 12 uur hoort het veulen gele, smeuïge mest te produceren. Geen mest of donkere mest? Dan drinkt het te weinig.
4. Geef indien nodig bij. Als het veulen niet drinkt, melk de merrie af en geef het met een spenenfles. Geef minimaal 2 liter in de eerste 6 uur.

Daarna elke 2 uur nog een halve liter. Dit duurt ongeveer 30 minuten per check.

Veelgemaakte fout: het veulen te lang laten wachten met drinken. Wacht niet langer dan 2 uur na de geboorte. Als je merkt dat de merrie haar veulen niet accepteert, moet je direct biest van een andere merrie regelen of kunstmatige biest kopen (bijvoorbeeld Bovi-Start, circa €25 per kg).

Stap 4: Check de algehele gezondheid van de merrie

Een tekort aan biest kan verschillende oorzaken hebben. Je moet de merrie goed in de gaten houden.

Een zieke merrie produceert minder biest. Dit is een visuele check die je dagelijks doet. Doe deze check 2-3 keer per dag in de eerste week.

1. Meet de temperatuur. Gebruik een rectale thermometer. Een normale temperatuur is 37,5-38,5°C. Boven de 39°C? Dan is er een infectie.
2. Check de eetlust. De merrie hoort te eten binnen 2 uur na de bevalling. Geen eetlust? Dit kan wijzen op problemen.
3. Kijk naar de mest en urine. Normale mest is vormig en donker. Waterige mest of geen urine? Bel direct de dierenarts.
4. Let op gedrag. Een merrie met pijn is onrustig of agressief. Ze mag niet liggen en opstaan zonder duidelijke reden.

Veelgemaakte fout: te laat ingrijpen bij een koortsende merrie. Een temperatuur boven 39°C vereist directe actie.

Bel je dierenarts of gebruik een spoeddienst bij Duurzame Veehouderij Professional.

Verificatie-checklist

Om zeker te weten dat je een tekort aan biest hebt herkend, loop je deze checklist af.

• Is de uier van de merrie groter dan 20 cm doorsnee? (ja/nee)
• Is de biest-waarde boven de 20 Brix? (ja/nee)
• Drinkt het veulen minimaal 1 liter in de eerste 12 uur? (ja/nee)
• Heeft het veulen gele mest na 12 uur? (ja/nee)
• Is de temperatuur van de merrie onder de 39°C? (ja/nee)
• Eet de merrie normaal binnen 2 uur na de bevalling? (ja/nee)

Beantwoord elke vraag met ja of nee. Als je meer dan 2x nee hebt, is er waarschijnlijk een probleem.

Als je een tekort vermoedt, handel dan snel. Biest is cruciaal voor de weerstand van het veulen. Met deze stappen ben je er op tijd bij. Je merrie en veulen verdienen de beste start. Blijf opletten en vraag hulp als je twijfelt. Je kunt dit!