Hoe herken je de symptomen van maagzweren bij een paard?

Een paard dat niet eet, onrustig is en opeens minder presteert? Dan kan zomaar een maagzweer achter schuilen.

Een pijnlijke aandoening die vaker voorkomt dan je denkt, vooral bij sportpaarden of paarden die onder druk staan. Herken je de signalen op tijd, dan ben je er sneller weer bovenop.

Dit stappenplan helpt je om de symptomen systematisch te herkennen en te beoordelen. Je hebt geen dure apparaten nodig, alleen je ogen, je handen en een flinke dosis observatie.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Voordat je het paard gaat bekijken, zorg je dat je de juiste spullen bij de hand hebt. Een goede voorbereiding maakt het verschil.

• Een veilige stal of werkruimte: voldoende licht en rust, zodat je het paard goed kunt observeren zonder afleiding. Minimaal 3x3 meter om comfortabel rond het paard te kunnen bewegen.
• Handschoenen: bij voorkeur latex- of nitrilhandschoenen (€5-10 per doosje van 100) voor het hygiënisch inspecteren van de mond en de buik.
• Goede zaklamp: een heldere LED-zaklamp (€15-30) om de slijmvliezen in de mond te bekijken. Zorg dat de batterijen vol zijn.
• Eventueel een mondstuk van een bitloos hoofdstel of een stuk touw: om de mond voorzichtig te openen als het paard niet makkelijk laat kijken.
• Potentieel: een buiksonde en maagzuurremmer (omeprazol, bijv. GastroGard) – maar die laat je alleen toedienen door een dierenarts. Je gebruikt ze niet zelfstandig.
• Pen en papier (of notitie-app): om je observaties vast te leggen. Wees specifiek: tijd, gedrag, eetlust.

Je wilt niet halverwege moeten stoppen omdat je iets mist. De meeste dingen liggen standaard in je stal of heb je snel bij de hand. Neem vooral de tijd.

Plan minimaal 30-45 minuten vrij voor deze inspectie. Haasten werkt averechts; het paard voelt jouw stress en zal minder makkelijk tonen wat er speelt.

Stap 1: observeer het eet- en drinkgedrag

De eerste alarmbel bij maagzweren is vaak voedingsgerelateerd. De maag van een paard maakt continu maagzuur aan. Eten zorgt ervoor dat het zuur wordt geneutraliseerd.

1. Bekijk de voederbak. Hoeveel brokken liggen er nog na een normale voedertijd? Bij een volwassen paard (400-600 kg) verwacht je dat een gemiddelde rantsoen van 1,5-2 kg krachtvoer en 7-10 kg ruwvoer op tijd op is. Is de bak na een uur nog halfvol? Dat is een eerste signaal.
2. Let op het kauwgedrag. Wanneer je paard wel eet, maar de kauwbewegingen langzaam en voorzichtig zijn, of hij stopt abrupt, kan dat wijzen op pijn. Slikken hij het voer soms door zonder te kauwen? Ook dat is verdacht.
3. Controleer het drinkgedrag. Drinkt je paard minder dan normaal (ongeveer 20-30 liter per dag)? Pijn kan de dorst remmen. Of het paard drinkt wel, maar met onderbrekingen en een zucht van verlichting na elke slok.
4. Kijk naar de mest. Minder mest (minder dan 5-6 flinke hoopjes per dag) of harde, droge brokken duidt op minder opname van voer en vocht. Soms zie je ook lossere mest, maar dat is minder typisch bij maagzweren.

Als eten pijn doet, vermijdt het paard het. Begin je observatie dus bij het voer.

Veelgemaakte fout: Denken dat een paard dat wél hooi eet, geen maagzweer kan hebben. Juist paarden met maagzweren eten vaak wél hooi, omdat ze de maagwand niet belasten met kauwen van brokken.

De pijn komt vaak opzetten ná het eten van krachtvoer of tijdens rust. Tijdsindicatie: Observeer je paard minimaal drie kwartier tot een uur bij de voeding. Noteer de exacte tijdstippen van eten en drinken.

Stap 2: check het gedrag in de stal en tijdens werk

Gedrag is een cruciale graadmeter. Paarden kunnen pijn niet met woorden uiten, dus vertalen ze het in gedrag.

1. Let op rusteloosheid. Ligt je paard vaak te draaien, opstaat en weer gaat liggen? Of staat het te wiebelen met de benen? Dit zijn tekenen van ongemak. Een paard met maagpijn ligt vaak minder makkelijk en korter.
2. Controleer op tandenknarsen. Een zacht, ritmisch gekners van de kaken is een klassieker voor pijn in de bovenbuik. Hoor je het vooral als het paard leeg is of net na het eten? Let op: het kan ook bij andere pijn voorkomen, dus combineer het met andere signalen.
3. Kijk naar opgeven of sabbelen. Sabbelen aan de staldeur, een speen of de eigen staart kan een vluchtige coping zijn. Soms ook kauwen zonder dat er iets in de mond zit (luchtslikken). Dit duidt op misselijkheid of maagkramp.
4. Observeer het paard tijdens het werk. Is je paard opeens minder enthousiast, onwillig, of reageert het fel op beenhulpen? Springt het ineens opzij bij aanraking van de flank? Dit kan wijzen op pijn bij inspanning, wanneer de maaginhoud omhoog wordt gedrukt.
5. Check de houding. Een paard met maagpijn neemt soms een typische houding aan: staan met de voorbenen wat verder naar voren, de rug hol trekken, of met de staart optillen alsof het wil plassen. Ook strekken van de nek en met de kop tegen de wand drukken komt voor.

Maagzweren doen vaak pijn op een lege maag, dus vooral in de uren vóór de voeding of tijdens intensieve training.

Veelgemaakte fout: Gedragsveranderingen toeschrijven aan 'puberen' of 'koppigheid'. Een paard dat opeens weigert te draaien of te springen, doet dat niet zomaar. Pijn is de meest waarschijnlijke oorzaak.

Tijdsindicatie: Observeer het paard op drie verschillende momenten: 's ochtends vóór voeding (leeg), direct na het krachtvoer, en ongeveer 2 uur na de maaltijd. Plan per observatie 10-15 minuten, eventueel in combinatie met inzicht in de hartslagmeter tijdens de training.

Stap 3: fysieke inspectie van mond en buik

Hoewel je een maagzweer niet kunt zien zonder een scopie (camera), kun je wel fysieke signalen vinden die wijzen op ongemak in de bovenste spijsvertering. Wees hierbij voorzichtig en respectvol. Veelgemaakte fout: Te hard drukken of het paard verrassen.

1. Inspecteer de mond. Vraag het paard zachtjes om de mond te openen. Gebruik eventueel een stuk touw of een mondstuk om voorzichtig de lippen te openen. Kijk naar de slijmvliezen: zijn ze bleek? Zie je wondjes, zweertjes of ontstoken plekken? Soms zie je roodheid rond de tanden die wijst op irritatie.
2. Check de ademhaling. Een paard met maagpijn heeft soms een snellere, oppervlakkige ademhaling (normaal is 8-16 ademhalingen per minuut). Dit kan ook komen door spanning, dus combineer het met andere signalen.
3. Voel voorzichtig de buik. Druk zachtjes met je hand net achter de ribbenkast, onder het zadelgebied. Reageert het paard met spierspanning, opschrikken of een zucht? Dit is een pijnsignaal. Doe dit zittend en staand, en vergelijk de reactie.
4. Let op de vacht en conditie. Een paard dat langdurig pijn heeft, kan een doffe vacht krijgen en licht verliezen (bijv. 10-20 kg over een paar maanden). Dit is een traag signaal, maar helpt bij het totaalplaatje.

Dit levert een vals positief signaal op. Bouw het langzaam op en stop direct als het paard aangeeft dat het pijn doet.

Tijdsindicatie: De fysieke inspectie duurt ongeveer 10 minuten. Doe het rustig en voer regelmatig een gezondheidscontrole van je paard op T-P-S waarden uit, waarbij je het dier tussendoor voldoende rustmomenten geeft.

Stap 4: leg alles vast en beoordeel het totaalplaatje

Losse signalen kunnen toeval zijn. Pas als je meerdere signalen over een langere periode ziet, kun je een vermoeden van maagzweren hebben. De volgende stap is het verzamelen van bewijs voor de dierenarts.

1. Maak een logboek. Schrijf per dag op: voedingstijden, hoeveelheid gegeten, gedrag (rusteloos, tandenknarsen), pijnsignalen bij aanraking, en eventuele prestatievermindering. Wees zo specifiek mogelijk: "10:00 uur, 1,5 kg Pavo Sustain gegeven, gegeten in 8 minuten, daarna 5 minuten getandengeknars."
2. Maak foto's of video's. Zeker van typische houdingen (bijv. het paard dat met de kop tegen de wand drukt) of het kauwgedrag. Dit helpt de dierenarts enorm. Gebruik je telefoon; een korte clip van 30 seconden volstaat.
3. Bepaal de urgentie. Zie je combinaties van signalen (geen eten + tandenknarsen + pijnsreactie)? Plan dan direct een dierenarts. Wacht niet langer dan 24 uur. Zie je alleen lichte signalen? Houd het 1-2 dagen scherp en noteer alles.
4. Neem contact op met je dierenarts. Bespreek je observaties. Vraag naar de mogelijkheden van een scopie (camera-onderzoek) en een eventuele behandeling met omeprazol (GastroGard). Een scopie kost ongeveer €300-500, afhankelijk van de regio en verdoving. Een kuur GastroGard (4 weken) ligt rond de €200-300, exclusief dierenartskosten.

Veelgemaakte fout: Te lang afwachten. Maagzweren genezen niet vanzelf en kunnen verergeren tot een gat in de maagwand (perforatie).

Snelle actie voorkomt ernstige complicaties. Tijdsindicatie: Het bijhouden van het logboek kost 5 minuten per dag. De beoordeling van het totaalplaatje duurt 10 minuten.

Verificatie-checklist: herken jij de signalen?

Gebruik deze checklist om je observaties te controleren. Beantwoord elke vraag met ja of nee.

• Eet je paard duidelijk minder krachtvoer of stopt het halverwege?
• Hoor je regelmatig zacht tandenknarsen (vooral in de stal)?
• Is je paard onrustig, staat het vaak te draaien of wiebelen?
• Reageert het paard schrikkerig of met spierspanning op druk net achter de ribben?
• Is de mestproductie verminderd of is de mest harder dan normaal?
• Laat je paard opeens stukken van de prestatie liggen of weigert het bepaalde oefeningen?
• Zie je typische houdingen zoals kop tegen de wand of strekken van de nek?
• Heb je in de afgelopen week een specifieke combinatie van deze signalen gezien?

Bij minimaal 3-4 'ja' antwoorden, is het tijd voor de dierenarts. Heb je een 'ja' op de laatste vraag en minstens drie andere ja's?

Bel je dierenarts vandaag nog. Maagzweren zijn pijnlijk, maar met goede zorg en de juiste behandeling (vaak 4-6 weken omeprazol en aanpassing van het rantsoen) herstelt je paard meestal goed. Blijf vooral observeren, want preventie is beter dan genezen. Voorkom stress, zorg voor voldoende ruwvoer (minimaal 1,5% van het lichaamsgewicht) en verdeel krachtvoer over kleine porties. Mocht opname nodig zijn, houd dan rekening met de kosten voor een verblijf in een paardenkliniek. Zo houd je je paard gezond en gelukkig.